Saturday, April 24, 2010

ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ।

ਸਾਹਿਤਕ ਮਿਲਣੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਜਾਰੀ 

ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ ਉਰਫ਼ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਹੇਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਨੂੰ ਨੇੜਿਉਂ ਜਾਨਣ ਲਈ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਸਾਹਿਬ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ 'ਆਲਮ' ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਡਾ: ਆਲਮ ਨੇ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਈ ḔਤਵਾḔ ਸ਼ਬਦ ਰੱਬੀ ਨਿਆਮਤ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਜਵਾਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਕੈਸੇਟ ਕਲਚਰ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਗਾੜਲਾਊ ਤੇ ਬੇਸੁਰੇ ਗਾਇਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਇਕੀ ਜਾਂ ਗੀਤਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤਦ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਕੋਲੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਗਾਇਕ ਅਖਾਉਂਦਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਬਿਨਾਂ ਬਿਜ਼ਲੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵ ਸ੍ਰੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹਰਵਿੰਦਰ ਥਰੀਕੇ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਥਰੀਕੇ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਜਗਸੀਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੰਗਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ, ਗਾਇਕ ਰਾਜ ਸੇਖੋਂ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਮਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

Thursday, March 25, 2010

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜੈਤੋ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ -ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜੈਤੋ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ
ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਜੈਤੋ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਅਤੇ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਬਿਰਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਸਵਾਗਤੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਿਖਣ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਗਾਜ਼ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 1971-72 ਵਿਚ ਸਪਤਾਹਿਕ ਅਖਬਾਰ 'ਹਾਣੀ' ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਰਜਿੰਦਰ ਕਾਲਜ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਟੀ. ਆਰ. ਵਿਨੋਦ ਦਾ ਥਾਪੜਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰ੍ਰਗਹਿ 'ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਬਲਦੇ ਸੂਰਜ' 1992 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਫੁੱਲ, ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਉਹ' 2009 ਛਪੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ 'ਜ਼ਫ਼ਰ' ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਗੂੰਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਸ੍ਰੀ ਮਿਨਹਾਸ ਨੇ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਯਾਦਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ 'ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਮੁਲਕ ਹੈ ਇਹ, ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਰਗਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਤੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੁੜਦੀ, ਸਾਂਝ ਵਰਗੀ।' ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ 'ਮਨ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਡਰਿਆ ਉੱਚੀ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਯਾਰੋ ਵੇਖੋ ਬੰਦਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਸਰੋਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਖੂਬ ਦਾਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਿਆਸਾ, ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਘ ਰਾਜ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਨੇ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਨਹਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਭੰਗੜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ।
ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਿਆਸਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਢਿੱਲੋਂ, ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਪ੍ਰੋ. ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ, ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ, ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਦਰ ਜਟਾਣਾ ਨੇ ਵੀ ਕਾਵਿ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜਰੀ ਲੁਆਈ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਜੈਤੋ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਮੰਗਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਲ੍ਹਾੜੀਆ, ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੁਰਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੇਜੀ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੋਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਭਾ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਨੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਭਨਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਿਨਹਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਮਿਨਹਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਸਭਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।
**************

ਲੰਡਨ ਦੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ 'ਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਸਮੇਤ ਨਾਮਵਾਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਲੰਡਨ ਦੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ 'ਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਸਮੇਤ ਨਾਮਵਾਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ  

ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ 
           'ਪੰਜਾਬੀਜ਼ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ- ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਜੁਬਲੀ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਜ਼ ਐਂਡ ਹਾਰਲਿੰਗਟਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬੀਜ਼ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ- ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਜੌਹਨ ਮੈਕਡੌਨਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਜੌਹਨ ਵੱਲੋਂ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ' ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸ੍ਰੀ ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਬੈਠਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਪੀਢੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 18 ਨਾਵਲ, 4 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਏ. ਐੱਸ਼ ਕੰਗ, ਗਾਇਕਾ ਸੋਨਾ ਵਾਲੀਆ, ਬਲਦੇਵ ਮਸਤਾਨਾ, ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਸੁੱਖੀ ਬਾਰਤ (ਟੀ. ਵੀ. ਬਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ), ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਕੰਗ, ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੌਟਿੰਘਮ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ, ਜਨਾਬ ਐੱਸ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੰਗ, ਹੂੰਝਣ ਪਰਿਵਾਰ, ਸ਼ਿਨ ਡੀ. ਸੀ. ਐੱਸ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਤੋਖ, ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੁੱਸਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲ੍ਹੀ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ (ਦੇਸੀ ਰੇਡੀਓ), ਸ਼ਾਇਰਾ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾ ਭਿੰਦਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੌਰ, ਕੌਂਸਲਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਜੌਹਨ ਰੈਂਡਨ, ਸਾਈਮਨ ਹਗਸ, ਜੌਹਨ ਸਪੈਲਰ, ਫਿਓਨਾ ਮੈਕਟਾਗਾਰਟ, ਲਾਰਡ ਬਿਲਸਟਨ, ਰੌਬ ਮੈਰਿਸ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ Ḕਤੇ ਹਾਜਰ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਪੰਜਾਬ ਡਾਂਸਰਜ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਰੌਚਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।
***********

Tuesday, February 23, 2010

ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਗਮ -ਭੂਪਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਗਮ  -ਭੂਪਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ


ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਗਮ ੬ ਮਾਰਚ, ੨੦੧੦ ਨੂਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ੧੨.੩੦ ਵਜੇ ਪ੍ਰੌਗਰੈਸਿਵ ਕਲਚਰ ਸੈਨਟਰ, ਯੂਨਿਟ ਨੰਬਰ ੧੨੬, ੧੩੦ ਸਟਰੀਟ, ਸਰੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ!
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ(ਸਿਪਸਾ) ਵਲੋਂ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਨੂੰ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਨੂੰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ! ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਬੀ.ਸੀ. ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਨੀਅਰ ਤੇ ਪ੍ਰੌਢ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਗੋਚਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ!
ਇਸੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ ਆਥਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਰਟਿਸਟਸ(ਇਆਪਾ - ਕੈਨੇਡਾ) ਵਲੋਂ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ! ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: "ਅਧੂਰੇ ਪੈਗੰਬਰ" ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ! "ਅਧੂਰੇ ਪੈਗੰਬਰ" ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂੰ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਘੋਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ!
ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਇਆਪਾ ਦਾ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ, ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਫਖਰ ਜ਼ਮਾਨ ਤੇ ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਸਿਰਮੌਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਵਰਗੀ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਸ਼ਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ!
ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
...........................

ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜਦ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ 'ਪੰਜਾਬੀਜ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ 2010 ਦੇ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜਦ   -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਨਾਮਵਾਰ ਸੰਸਥਾ 'ਪੰਜਾਬੀਜ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ- ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ 2010 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹੇਜ਼ ਐਂਡ ਹਾਰਲਿੰਗਟਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬੀਜ਼ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ- ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਜੌਹਨ ਮੈਕਡੌਨਲ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ 24 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 18 ਨਾਵਲ, 4 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1 ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਲੇਖ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਜੁਬਲੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਣਾਂਮੂੰਹੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਉਕਤ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਮਜਦਗੀ ਸੰਭਵ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਅਤਿ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ 'Struggle for Dignity' (ਸਟਰਗਲ ਫਾਰ ਡਿਗਨਟੀ) ਵੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਜਿੰਮਾ ਲਿਆ ਹੈ।
..................

Sunday, February 21, 2010

ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਸੋਸ -ਗੁਰਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਸੋਸ  -ਗੁਰਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਤੁਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਲੰਡਨ ਵਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਭਾਵੁਕ ਮਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਰਵਰੀ ਮਹੀਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਲਈ 'ਕਾਲਾ'ਮਹੀਨਾਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਨੋਦ, ਫ਼ਿਰ ਸ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠੇ ਕਰ ਤੁਰ ਗਏ, ਇਹ ਘਾਟਾ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਯੁੱਗ ਪੂਰਾਂਗੇ? ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬਾਬੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਸਦਮੇਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਸੁਆਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚਾਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਮਿੱਤਰਤਾਈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਖਰ ਵਿਚ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਮਹਾਂਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਅੱਗੇ ਦੁਆ ਕੀਤੀ।
..........................

Saturday, February 13, 2010

"ਹਾਂ ਪੁੱਤ ਉਏ" ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਪੂ ਜੀ -ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਸੈਦੋ ਕੇ)


"ਹਾਂ ਪੁੱਤ ਉਏ" ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਪੂ ਜੀ   -ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਸੈਦੋ ਕੇ)
        (13 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਚਨਚੇਤ ਕਈ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ 'ਘਰ' ਕਰ ਲੈਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀਆਂ ਹਨ! ਅਭੁੱਲ ਯਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ ਵਿਚ ਲਬਰੇਜ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿੱਘੀ ਯਾਦ ਬਣ ਕੇ ਆਨੰਦ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ੍ਹ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ 'ਬਾਪੂ' ਪੰਡਤ ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਨਾਲ! ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ, ਕਲਮ ਦੇ ਧਨੀ, ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਨ। 13 ਫ਼ਰਬਰੀ 2009 ਨੂੰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਆਪਣੀਆ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ḔਅਲਵਿਦਾḔ ਆਖ ਗਏ।
ਮੈਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੁਨਿਹਰੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਜਾਂਦਿਆ ਨੂੰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਮੰਨਣ ਤੋ ਬਾਦ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤ ਮੈ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ...।"
ਜਦੋ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, "ਹਾਂ ਪੁੱਤ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਅੱਖ Ḕਚ ਲੈਨਜ਼ ਪੁਆਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣ 'ਚ ਅਜੇ ਥੋੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੈ।"
"ਬਹਿ ਜਾਓ ਪੁੱਤ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਮੈ ਕੋਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਬੈਠ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਬਾਪ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੋਹ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਪੁਲੀਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦਾ ਬਾਪ ਦਿਮਾਗ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ-ਨਵੇਂ ਸਰਪੰਚ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਦਿੰਦੇ। ਕੁੱਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।
"ਪੁੱਤ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਐ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਲਉ! ਆਪਣੇ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਆਪਦੇ ਘਰੇ ਚਲੀ ਗਈ।" ਬਾਪੂ ਜੀ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਬੋਲੇ। ਛੇ ਫ਼ੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੁੜ੍ਹਾਪੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਠਰੰਮਾਂ ਅਤੇ ਰੋਅਬ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ।
"ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਾ, ਅਸੀ ਤਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ।" ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਸੀ।
"ਨਹੀ ਪੁੱਤ, ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀ, ਮੈ ਹੁਣੇ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਐ।" ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
"ਆਹ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਭਾਂਡੇ ਧੋ ਕੇ ਗਈ ਐ ਤੇ ਸੱਤੇ ਹੋਰੀ ਬਾਹਰ ਗੇੜਾ ਮਾਰਨ ਤੁਰ ਗਏ।" ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਲੜਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।
"ਬੱਸ ਪੁੱਤ, ਜਦੋ ਸਾਰੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੇ ਐ, ਫੇਰ ਮੈ Ḕਕੱਲਾ ਰਹਿ ਜਾਨੈ। ਜੁਆਕ ਵੀ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦੇ ਐ, ਜਿਹੜੀ ਰੌਣਕ ਐ, ਉਹ ਤਾ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਐ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਦਰਦ ਤੇ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਗਏ।
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਉਦਾਸ ਜਿਹੇ ਲੱਗੇ।
ਮੈ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਈ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਹੜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਨਹੀ ਸੀ ਸਮਾਏ ਜਾਣੇ, ਤੇ ਨਿਆਣਿਆ ਨੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਸੋਟੀ ਖੋਹ-ਖੋਹ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਸੀ, ਕੀ ਰੌਣਕ ਹੋਣੀ ਸੀ ਇਸ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੀ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਖੰਘੂਰੇ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿਤੀ।
"ਪੁੱਤ ਉਠ ਉਏ, ਇਕ ਕੰਮ ਕਰ..!"
"ਦੱਸੋ ਬਾਪੂ ਜੀ ਕੀ ਕਰਨੈ?" ਮੈਂ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਆਹ ਫ਼ਰਿੱਜ ਖੋਲ੍ਹ..! ਵਿਚ ਮਠਿਆਈ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਪਿਐ, ਲਿਆ ਉਰੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਮੈਂ ਫ਼ਰਿੱਜ ਵਿਚੋਂ ਮਠਿਆਈ ਦਾ ਡੱਬਾ ਕੱਢ ਲਿਆਈ ਅਤੇ ਡੱਬਾ ਅਸੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਹੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।
"ਖਾਓ ਪੁੱਤ..!" ਤੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਖਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨਾਂ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, "ਪੁੱਤ ਜਦੋ ਸਾਰੇ 'ਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਐ, ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਜੀਅ ਲੱਗ ਜਾਦੈ, ਬੱਸ 'ਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਮੈ ਥੱਕ ਜਾਨੈ ਪੁੱਤ।"
"ਬਾਪੂ ਜੀ, ਕਿਉ ਨਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੰਗਲੈਡ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ?" ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
"ਫੇਰ ਤਾ ਮੈ ਬਾਹਲਾ 'ਕੱਲਾ ਹੋਜੂੰ ਪੁੱਤ..! ਤੇਰੇ ਬੀਜੀ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਹਰ ਸਾਲ ਆਸਟਰੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਰਿਹੈਂ? ਚਲੋ ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਚਾਰੀ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੁਆਕਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜ ਜਾਣਾਂ ਹੁੰਦੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬੋਲਣ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਣਾ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਸੱਥ ਵੀ ਨਹੀ ਮਿਲਣੀ ਬੈਠਣ ਨੂੰ, ਫੇਰ ਮੈ ਕੀ ਕਰੂੰ?"
"ਏਥੇ ਤਾਂ ਆਹ ਬੂਹੇ ਮੂਹਰੇ ਰੌਣਕ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਐ।" ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਬੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ।
"ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਆਇਆ ਗਿਆ ਰਹਿੰਦੈ, ਕੁਛ ਮੇਰੇ ਕੁਛ ਜੱਗੇ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ। ਲੰਘਦੇ ਟੱਪਦੇ ਗਾਉਣ ਗੂਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਐ ਆਪਣੇ ਜੱਗੇ ਕਰਕੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਿਮਾਰ ਸੀ, ਮਾਣਕ ਆਇਆ ਪਤਾ ਕਰਨ। ਕਹਿੰਦਾ ਚੱਲ ਬਾਪੂ ਤੈਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੈਂ। ਨਾਲੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਊਂ ਤੇ ਨਾਲੇ ਸੁਣਾਊਂ ਕਲੀਆਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਹੀ ਠੀਕ ਹਾਂ।"
ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀਆ ਸੱਚੀਆ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਘੰਟੇ ਕਦੋ ਬੀਤ ਗਏ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀ ਲੱਗਿਆ।
ਅਸੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ" ਦੀਆ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤ ਆਹ ਬੈਠੈ ਆਪਣਾ ਜੱਗਾ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਬਣਿਆਂ ਫ਼ਿਰਦੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੱਗਾ ਹੀ ਹੈ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਦੀ ਚੀਸ ਝਲਕਦੀ ਸੀ।
ਅਸੀ ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਉਖੇੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਬਾਪੂ ਜੀ, ਅਸੀ ਜਾਈਏ ਹੁਣ? ਫੇਰ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋ ਜਾਊ।"
"ਪੁੱਤ ਮੈ ਤਾ ਨਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਜਾਉ।" ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
"ਪਰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਦੇ ਵੀ ਨੀ।" ਅਸੀਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
"ਨਾ ਪੁੱਤ, ਮੈ ਕਦੋ ਕਿਹੈ, ਜਾਹੋ? ਆਹ ਕੁੜੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਐ, ਰੋਟੀ ਖਾਓ ਤੇ ਰਾਤ ਰਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਘਰ ਹੈ, ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਾਂਗੇ।"
"ਨਹੀ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਜਾਣਾ ਤਾ ਪਵੇਗਾ ਹੀ, ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ।"
"ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਐ ਤਾਂ ਠੀਕ ਐ ਪੁੱਤ, ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ ਐ, ਪਰ ਜਦੋ ਵੀ ਆਵੇਂ, ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਇਆ ਕਰ।"
"ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਬਾਪੂ ਜੀ...? ਕੁੜੀਆ ਪੇਕੀ ਦੱਸ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਦੀਆਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਹੈ ਬਾਪੂ ਜੀ ਕਿ ਅਸੀ ਆਪਣੀਆਂ ਬਜੁਰਗ ਰੂਹਾ ਦੀਆ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਆਈਏ।"
ਬਾਪੂ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਲੇ ਉਏ ਪੁੱਤ! ਆਹ ਹੋਈ ਨਾ ਗੱਲ਼..! ਦਿਲ ਠਾਰਤਾ..!"
"ਬਾਪੂ ਜੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖਾ ਲਿਆ ਕਰੋ, ਅਜੇ ਤਾਂ ਆਪਾ ਕਬੀਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨੈ..!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈ ਕਿਹਾ।
"ਪੁੱਤ ਜਿੰਨਾਂ ਮੈ ਖਾ ਜਾਨੈ, ਏਨਾਂ ਤਾ ਉਹ ਦੋਵੇ ਪਿਉ ਪੁੱਤ ਨੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣੇ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ-ਪੋਤਰੇ ਵੱਲ ਸੀ।
"ਮੈ ਨਹੀ ਅਜੇ ਬੁੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਪੁੱਤ! ਦੇਖ ਲੈ ਡੰਡੇ ਵਰਗਾ ਫ਼ਿਰਦੈਂ ਕਿ ਨਹੀਂ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਬੜ੍ਹਕ ਮਾਰੀ।
"ਚਾਹੀਦਾ ਵੀ ਹੈ ਬਾਪੂ ਜੀ।"
"ਕਬੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਫੋਨ ਕਰੂੰ ਸ਼ੇਰਾ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗੜੁੱਚ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
"ਬਾਪੂ ਜੀ, ਜੇ ਭਰਾ-ਭਰਜਾਈ (ਕਬੀਰ ਦੇ ਮੰਮੀ-ਡੈਡੀ) ਨੇ ਨਾ ਸੱਦਿਆ, ਫ਼ੇਰ?"
"ਫੇਰ ਮੈ ਕਾਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਬੈਠੈਂ? ਆਪੇ ਤੇਰੇ ਘਰੇ ਫੋਨ ਖੜਕਾਊਂ, ਨਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੂੰਡਾ ਦਿਖਾਊਂ, ਅਜੇ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਬੈਠੈ ਭਾਈ!"
"ਮੇਰਾ ਫੋਨ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੈ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਪੈਸੇ ਲੱਗ ਜਾਣੇ ਐ!"
"ਜਦੋ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਈ ਐ, ਫੇਰ ਪੈਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਿਕਰ ਪੁੱਤ ਮੇਰਿਆ? ਥੋੜੇ ਕੀ ਬਾਹਲੇ ਕੀ? ਮੇਰੇ ਕੋਲੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਡਰਾਫਟ ਆ ਜਾਂਦੇ ਐ, ਮੇਰੇ 'ਕੱਲੇ ਤੋ ਖਾਧੇ ਨੀ ਮੁਕਦੇ ਧੀਏ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਕੋਲ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਸਟਰੀਆ ਤੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
"ਮਹੀਨਾ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗੂੰ ਆ ਜਾਂਦੈ, ਨਾਲੇ ਪੁੱਤ ਕਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੇ ਐਂ? ਏਥੇ ਈ ਛੱਡ ਜਾਣੇ ਐ।" ਬਾਪੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਕੇ, ਹੁਣ ਹਾਸੇ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
"ਪੁੱਤ ਜੇ ਤੇਰੇ ਸਹੁਰਿਆ ਨੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ?" ਬਾਪੂ ਜੀ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਧੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਫ਼ਰੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।
"ਸਹੁਰੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ! ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ।" ਮੈ ਕਿਹਾ।
"ਪੁੱਤ ਫੇਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨਗੇ।" ਬਾਪੂ ਜੀ ਹੱਸੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
"ਤੁਹਾਡੇ ਹੁੰਦਿਆ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੌਣ ਲੜੂ ਬਾਪੂ ਜੀ? ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋ ਤਕੜੇ ਤਾਂ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ?"
ਬਾਪੂ ਜੀ ਦਾ ਖੁਸੀ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਸੀਨਾ ਚੌੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
"ਜਿਉਦੀ ਵਸਦੀ ਰਹਿ ਪੁੱਤ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੀ ਕਰਦੈਂ! ਏਸੇ ਤਰਾ੍ਹ ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਆਇਆ ਕਰੋ ਤੇ ਹੱਦੇ ਖੇਡਦੇ ਹੀ ਜਾਇਆ ਕਰੋ! ਪੁੱਤ ਤੂੰ ਤਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹਲਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਏ!" ਬਾਪੂ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੇ ਮਾਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਬਾਪੂ ਜੀ ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰੂੰਗੀ।"
ਬੜੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰ ਪਲੋਸਿਆ। ਢੇਰ ਸਾਰੀਆ ਅਸੀਸਾਂ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪੁਆ ਕੇ ਅਸੀਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਏ।
ਬਾਪੂ ਜੀ ਸੋਟੀ ਦੇ ਉਪਰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਭਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਦੇ ਰਹੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮੋੜ ਕੱਟ ਲੈਣ 'ਤੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਮੇਰੀਆ ਅੱਖਾਂ ਤੋ ਉਹਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਇਹ 'ਆਖਰੀ' ਮਿਲਣੀ ਸੀ?
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਫੋਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਬਾਪੂ ਜੀ ਜਦੋ ਬੋਲਦੇ ਏਹੀ ਕਹਿੰਦੇ, "ਹਾ ਪੁੱਤ ਉਏ...! ਕੀ ਹਾਲ ਐ...?"
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਤੋ ਤਿੰਨ ਕੁ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਮੈ ਕਿਹਾ, "ਬਾਪੂ ਜੀ ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!" ਉਹ ਪੂਰੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਬੋਲੇ, "ਪੁੱਤ ਹੁਣ ਤਾ ਠੰਢ ਲੰਘ ਗਈ, ਹੁਣ ਨਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਹੁੰਦਾ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਫਿਕਰ ਕਰਿਆ ਕਰ!"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀਆ ਗੱਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਪਰ ਜਦ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਹੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ। ਯਕੀਨ ਨਹੀ ਸੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਕਿਉਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਨ।
ਇਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਦਿਲ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੁਸੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ 'ਫੇਰ ਮਿਲਣ' ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਉ ਕੀਤਾ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਝੂਠਾ ਵਾਅਦਾ? ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਆਪਣੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਗ਼ਿਲਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗਾ!
ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ 'ਅਲਵਿਦਾ' ਕਹੇ ਇਕ ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੀਆ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾਂ ਵਾਲੀਆ ਗੱਲਾਂ, ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਆਸ ਪਾਸ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣਕੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਵਰਗੀਆ ਪਾਕ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਂ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਰੱਬ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ!
----------------

Tuesday, February 9, 2010

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜੈਤੋ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ -ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜੈਤੋ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ -ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
         ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਜੈਤੋ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਇਥੇ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ ਵਿਖੇ ਲਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ, ਉਘੇ ਸ਼ਾਇਰ ਜਸਵਿੰਦਰ, ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰਜੀਤ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਤਰਲੋਕ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ ਨੇ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੇਲ ਪਰੀਤ ਨੇ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੈਨਇੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੇ ਸਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਈ। ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਜਸਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਮਰਹੂਮ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਈ ਕੀਤੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਨੂੰ ਤੜਪ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ ਚੋਂ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸੂਖਮਤਾ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਹੁਤ ਉਜਲ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਪਾਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਨੇ ਵਿਵੇਕ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਧਰਾਤਲ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਨ ਗੋਇਲ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਨੇ ਸਭਾ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ ਇਹ ਸਰੋਤੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਢਾਈ ਹਜਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮਾਂ ਤੇ ਸਹੇ ਹਨ ਓਨੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਹੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਹੋਏ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ, ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ, ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ, ਸੁਨੀਲ ਚੰਦਿਆਣਵੀ, ਸਤਵਰਨ ਦੀਪਕ, ਮਨਜੀਤ ਕੋਟੜਾ, ਕੁਲਵਿੰੰਦਰ ਬੱਛੋਆਣਾ, ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰਪੀ੍ਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਜੈਤੋ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਬੰਬੀਹਾ, ਨਰੇਸ਼ ਰੁਪਾਣਾ, ਸੁੰਦਰ ਪਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਬਰਗਾੜੀ, ਮਾਸਟਰ ਕਰਤਾ ਰਾਮ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਿਗਰੀ, ਬਲਕਰਨ ਸੂਫੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੇ. ਈ., ਗੁਰਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਟੇਜ ਦਾ ਸੰਚਾਲਣ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਭਾ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।
....................

Tuesday, January 26, 2010

ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਲੱਸੀ ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਪਰਾਉਂਠੇ -ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ



ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਲੱਸੀ ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਪਰਾਉਂਠੇ   -ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

                ਮੈ ਅਮਰਕਾ ਦੀ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਏਅਰਲਾਇਨਜ ਦੇ ਬੋਇੰਗ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹਵਾਈਜਹਾਜ ਸਵੇਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਜੌਹਨ ਐੱਫ ਕਨੇਡੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਹਨੇਰਾ ਸੀ। ਜਹਾਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗ ਜਗਮਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਤਾਪਮਾਂਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੀ ਪਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲਦਿਆਂ ਹੀ 20 ਦਰਜੇ ਤਾਪਮਾਂਨ ਤੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲੂੰਅ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਡਕੇ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਸੁਪਨਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਦੀ ਸੁਪਣਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਸਮਾਂਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਉਸ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਂਨ ਮੈਂ ਨਿਊਯਾਰਕ 'ਚ ਦੋ ਹਫਤੇ ਠਹਿਰਿਆ। ਪੱਚਾਸੀ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।ਜਿੱਥੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਮੈਨਹੱਟਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜਾਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ  ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਮਹਿਜ 1000-1500 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ ਹੈ।
        ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਵਪਾਰ,ਵਿੱਤ,ਸੱਭਿਆਚਾਰ,ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਦਾ ਫੇਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੂæਐੱਨæਓæ ਦਾ ਦਫਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਂਇੰਦੇ ਸਿਰ ਜੋੜਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਸਲਿਆਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸਥਾਂਨ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਾਜਧਾਂਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕੰਢੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੁਬਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਸਥਿੱਤ ਨਿਉਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਤੇਲ ਇਰਾਕ,ਅਰਬ 'ਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਇੱਥੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਂਮਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਇਮਾਰਤ ਦੀ 102 ਵੀਂ ਮੰਜਲ ਤੇ ਲੱਗੀ ਚੌਪਾਸੀਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਦੂਰਬੀਂਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸਟੈਚੂ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਕਮਾਲ ਦਾ ਨਜਾਰਾ ਸੀ। ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ।
           ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਚਾਲੀ ਫੀ ਸਦੀ ਵੱਸੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਕਾਟੋ ਕਲੇਸ 'ਚ ਉਲਝਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਥੇ 170 ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ 'ਹਾਏ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਫਲਾਂਨੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਹੈ' ਵਰਗੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪਦੀਆਂ। ਗੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਯੁਰਪੀਅਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੈਰ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਰੈੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਆ ਲੱਭਣ ਨਿੱਕਲੇ ਕੌਲੰਬਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ। 1920 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਂਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਹੋਏ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਂਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ, ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਂਨੀ ਨਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂਆਂ, ਮੈਨਹੱਟਣ, ਸਟੇਟਨ ਅਤੇ ਲਾਂਗ ਤੇ ਉੱਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਸਮਾਂਨ ਵੱਲ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੱਸੋਂ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ  ਕੀਮਤ  15900 ਡਾਲਰ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਸੋਂ ਕੋਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹਨ । ਯਾਨੀ ਪੱਕਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸੱਭ ਲੋਕ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤਾ 'ਹਾਲ ਅਬਾਦ' ਲਿਖਦੇ ਹਨ।' ਹਮਸਾਇਆ ਮਾਂ ਪਿਉ ਜਾਇਆ' ਦੇ ਅਖਾਣ ਦਾ ਦੁਸਰਾ ਪੱਖ 'ਚੰਦਰਾ ਗਵਾਂਢ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਲਾਈ ਲੱਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਘਰ ਵਾਲਾ' ਵੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕੀਏ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ । ਮਾੜਾ ਗਵਾਂਢ ਛੱਡਕੇ ਅਗਾਂਹ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੁਰੇ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦੇ ਹਾਂ।ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਡਸਣ ਦਰਿਆ ਹੱਡਸਣ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਊਯਾਰਕ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭਾਦੋਂ ਵਰਗੀ ਹੁੰਮਸ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਕੜਾਕੇ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 4 ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਂਜ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਂਨ 29 ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਮੁਨੱਫੀ 12 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਬਰਫ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਸੀ ਅੱਧੀ ਬਿਜਲੀ ਬਾਲਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਅਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਫ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ 28000 ਏਕੜ ਜਮੀਂਨ  ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਉਂਸਿਪਲ ਪਾਰਕ  ਅਤੇ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੀਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੋਰੇ ਗੋਰੀਆਂ ਕਰੀਂਮ ਮਲ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੇਟੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਨਹੱਟਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਭਰ 'ਚ ਸੱਭ ਪਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕੀ ਯਾਨੀ 3 ਕਰੋੜ ਸਲਾਨਾਂ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਰਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਅ , ਸੈਰ ਲਈ ਲੰਮੀ ਪੱਟੜੀਆਂ,ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਸਤੇ, ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਫੱਲਾਂ ਦਾ ਬਾਗ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਰੱਖ, ਜੰਗਲ,ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਪਣ ਏਅਰ ਥਿਏਟਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ' ਨਾਂ ਦੇ ਗਰਮੀਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਇੱਥੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਚੇਲਸਿਆ ਪਾਰਕ ਦੇ ਕੋਨੇਂ ਤੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫੁਡ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ। ਸਵੇਰੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਬੇ ਤੇ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਖਾਧੇ ਤੇ ਲੱਸੀ ਪੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈ ਬੰਦ ਨੇ ਡੱਬਾ ਬੰਦ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਇਹ ਪਰੌਂਠੇ ਹਫਤਾ ਭਰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਧੁਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੈਕਸਾਸ ਸਟੇਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ ਤੇ ਟੈਕਸੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀਂ ਯੋਰਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ, ਖਾਣਾ ਮੇਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ। ਉਂਜ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਛੇ ਦਿਨ ਮੈਂ  ਅਮਰੀਕੀ ਬਰਗਰ ਤੇ ਪੀਜਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਸਵਾਦ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂਨੂੰ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਗਊ,ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮੀਟ ਇਕੱਠਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਰਗਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਅਮਰੀਕਨ ਦੋਸਤ ਕਹਿ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਪੁਆ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬਰਗਰ ਤਿਅਰ ਕਰਾਉਣ ਸਮੇਂ 'ਬੀਫ,ਹੈੱਮ,ਥੋੜਾਂ ਟਰਕੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੰਜ ਤਿੰਨੇ ਮੀਟ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕੋ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ। ਅਜੀਬ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਹਨ। ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ। ਦੋਨੋ ਹੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ। 'ਧਰਮ ਭਰਿਸ਼ਟ' ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਨ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪੱਗ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀਂ ਨਜਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਪੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਮਿਲੇ।
            ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਉੱਸਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਮੈਨਹੱਟਣ, ਬਰੁੱਕਲਿਨ, ਕੁਇਨਜ਼,ਬਰੋਂਕਸ ਅਤੇ ਸਟੇਟਨ । ਮੈਨਹੱਟਣ ਸੱਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਵੱਸੋਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਂਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਕੇਂਂਦਰੀ ਪਾਰਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਅਮ ਸੱਭ ਮੈੱਨਹੱਟਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿੱਤ ਹਨ। ਬਰੁੱਕਲਿਨ ਲੰਬੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਨੀਂ ਟਾਪੂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਵੱਸਾਇਆ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕੌਂਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਲਾ ਗਾਰਡੀਆ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਐੱਫ ਕਨੇਡੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕੁਇਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ  1300 ਮੀਟਰ ਲੰਮੇ ਤੰਗ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਬਰੁੱਕਲਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ ਮੈਨਹੱਟਣ ਨਾਲ 'ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ ਫੇਅਰੀ' ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਮੁਰਗਾਬੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਤੈਰਦੀ ਇਹ ਫੇਅਰੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫਰ 22 ਮਿਨਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੱਤਰ ਹਜਾਰ ਲੋਕ ਰੋਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਦੋ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੇਅਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਫੇਅਰੀ ਸਾਰੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਟੈੱਚੂ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਨੂੰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਬਰਟੀ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਸੌ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਇਹ ਬੁੱਤ ਸੈਲਾਨੀਆਂ,ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਣੀਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਤਾਜ,ਪੈਰੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੈਂਡਲ, ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਟੁੱਟੀ ਪਈ ਜੰਜੀਰ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਮਸ਼ਾਲ ਵਾਲੀ ਇਹ ਔਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੁੱਤ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਲਾਨਾਂ 4 ਕਰੋੜ ਅਮਰੀਕਨ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚੋਖੀ ਹਿਣਤੀ 'ਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਇਟਲੀ, ਯੋਰਪੀਅਨ  ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਜੀ ਦੀਆਂ ਰੇਹੜੀਆਂ ਹਨ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 400ੋ0 ਚੱਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਭੋਜਣ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸੜਕਾਂ ਕੰਢੇ ਰੁਕ ਕੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਭੋਜਣ ਵਰਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਟਰ ਨੁਮਾਂ ਇੱਕ ਚੱਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਢਾਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਅਸੀਂ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਖਾਧੇ ਸਨ।
             ਨਿAਯਾਰਕ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੀਡੀਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਟੀæਵੀæ ਚੈੱਨਲ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਰੇਲ ਹਾਦਸੇ ਭੁਚਾਲ ਵਾਪਰਣ ਸਾਰ ਹੀ ਖਬਰਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਥਾਂਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਭ ਤੋਂਵੱਧ ਫੰਡ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨੀਂਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮ ਵਧਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਖਤਰਨਾਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤ੍ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂæਲਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜਾਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 6 ਲੱਖ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 60 ਫੀ ਸਦੀ ਵੱਸੋਂ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 125 ਨੋਬਲ ਇਨਾਂਮ ਜੇਤੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
         ਮੈਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੇਖਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੂੰਦਾ ਬਾਂਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕੀਂ ਛੱæਤਰੀਆਂ ਲਈ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ।ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀਆਂ 80 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਪਾਠਕ ਅਖਬਾਰ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਣਪੜ੍ਹ ਬਾਬਿਆਂ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ 'ਪ੍ਰਵਚਣ' ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ।ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਤੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋ ਕਰੋੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ 5 ਕਰੋੜ ਦਾ ਸਲਾਂਨਾਂ ਬੱਜਟ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਬਤਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕੌਫੀ ਪੀਤੀ। ਮਹਾਂਨਗਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਮੁਸਾਫਰ ਢੋਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 8 ਲੱਖ ਗੱਡੀਆਂ ਰੋਜਾਨਾਂ 9 ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ।  ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕੀਂ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਸਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਵੱਸੋਂ ਬੱਸਾਂ ਰੇਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 90% ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀਂ ਕੰਢੇ ਵੱਸੇ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ,ਸਾਂਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਜ ਰਫਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦਾ ਇਹ ਖੁਬਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਸੀ.ਐੱਨ.ਜੀ. ਗੈਸ ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨਹੱਟਣ ਵਿੱਚ 75% ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਹੈ ।ਕਈਆਂ ਕੋਲ ਦੋ ਦੋ ਵੀ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜਾਨਾਂ ਦੋ ਲੱਖ ਮੁਸਾਫਰ ਬੱਸਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਹਿਲਾਂ,ਅਪਾਹਜ, ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਲਗ ਕਤਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਧੱਕਾ ਮੁੱਕੀ ਹੋਣਾ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਭੁਮੀਂਗਤ ਰੇਲਵੇ ਦੇ 468 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਜੋ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਵੱਡੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਲਾਂਨਾ ਡੇਢ ਸੌ ਕਰੋੜ ਮੁਸਾਫਰ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਜ ਨਿAਯਾਰਕ ਦਾ ਜਨਤਕ ਪਰਵਹਣ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੇ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਰੋਜਾਨਾਂ ਸਾਇਕਲ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਹਰ ਪੰਜਵਾਂ ਆਦਮੀਂ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਇਕਲ ਚਾਲਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਂਮ ਮੋਟੇ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਸੀ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੋਟਰ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਜਾਂਮ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਜਨਤਕ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੁਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਮ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਹੈ।  ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਥਾਂ ਹੈ।
.....................................

Wednesday, January 20, 2010

ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ -ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਲਕਟ


ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਤ ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ਼ ਸਮੇਤ ਨਾਮਵਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜ਼ਲੀ   -ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਲਕਟ
                        ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ''ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ'' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਤ ਬਰਮਾਂ ਨੰਦ ਜੀ ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹਾ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾਂ ਕਰ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ, ਜ਼ਿਲਾ ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਆਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਮਵਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੁਆਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣੀਂ ਪਹਿਚਾਣੀਂ ਹਸਤੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ, ਪੰਥਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਡਾ. ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਉਦੋਕੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲ਼ਾ, ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਹਾਕਮ ਸੂਫੀ, ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਗਿੱਲ ਹਰਦੀਪ, ਡਿਪਟੀ ਕਮਸ਼ਿਨਰ ਸੰਗਰੂਰ ਡਾ. ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਪ੍ਰੋ. ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਚੱਕ ਤਾਰੇਵਾਲ਼, ਲੇਖਕ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਐਮ. ਐਲ. ਏ, ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਮੱਖਣ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਸੰਤ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਾਹਿਤ ਚਾਨਣਾਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਪੂ ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਖਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਆਰਥ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸੁਹਿਰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਰ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਹਾਕਮ ਬਖਤੜੀ ਵਾਲ਼ਾ, ਗਾਇਕ ਜਗਮੋਹਣ ਸੰਧੂ, ਸ੍ਰ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲ਼ੀਆ, ਗੀਤਕਾਰ ਗੋਲੂ ਕਾਲ਼ੇਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾਂ, ਮਿੰਟੂ ਬਰਾੜ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਹਰਦੇਵ ਗਰੇਵਾਲ 'ਸਿਰਜਣਾ', ਸ੍ਰ. ਸੁਖਨੈਬ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਮਿੰਟੂ ਖੁਰਮੀਂ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ, ਜਥੇਦਾਰ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗਦੇਵ ਬਰਾੜ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੇਜ਼ਰ ਜਖੇਪਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਨਜੀਤ ਬਾਵਾ ਜੱਗਬਾਣੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਹਾਦਰ ਡਾਲਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਰੌਂਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੀਵਾਲ਼ੀਆ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਸਪਾਲ ਭੋਡੀਪੁਰਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਖਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ, ਐਸ. ਐਨ. ਸੇਵਕ, ਜਥੇਦਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋ, ਜਲੌਰ ਸਿੰਘ ਮਾਧੇਕੇ, ਰਾਜ ਜਰਮਨੀ, ਟੈਲੀ ਅਦਾਕਾਰ ਮਨਿੰਦਰ ਮੋਗਾ, ਗਾਇਕ ਗੁਰਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ਼, ਗਾਇਕ ਗੁਰਮੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ਼ ਜੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੁੱਸਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰ. ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਸ੍ਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਨਾਲ਼ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ਼ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਰੰਭੇ ਗਏ ਕਾਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

..................................

Tuesday, January 5, 2010

ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਚਨਾ - ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ


ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਚਨਾ  - ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ 
ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਜਸਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਉਘੇ ਕਵੀ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ
ਜੈਤੋ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਜੈਤੋ ਵੱਲੋਂ ਉਸਤਾਦ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਮਰਹੂਮ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਐਵਾਰਡ ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਜਸਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੋ. ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਉਘੇ ਕਵੀ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰਜੀਤ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਥੇ ਹੋਈ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ, ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਬਲ੍ਹਾੜੀਆ, ਸੁਰਜੀਤ ਅਮਰ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਜੈਤੋ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਮੰਗਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਗੁਰਸਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਹਾਜਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ 17 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪਦਮ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਤੇ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਘੇ ਕਵੀ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ।
......................

Saturday, December 26, 2009

ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦਾ ਰੂਬਰੂ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਨਮਾਨ -ਮਿੰਟੂ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦਾ ਰੂਬਰੂ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਨਮਾਨ   -ਮਿੰਟੂ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ


- ਇੱਥੋਂ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਕਲੱਬ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਲੱਬ ਆਗੂ ਡਾ: ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਪੋਜੂਕਾ ਨੇ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਲਖ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹਾਜਰੀਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੌਣ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨੇਤਾ ਬਣੇਗਾ ਪਰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਪਲ ਪਲ ਬੀਤਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਚਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਰ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਣ ਕਰਨ ਕਿ ਉਹ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਡੈਨਮਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ Ḕਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਤਕਸੀਮ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੱਕ ਤਾਰੇਵਾਲਾ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਲੱਬ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਲੱਬ ਆਗੂ ਡਾ: ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਛੀਕੇ ਨੇ ਹਾਜਰੀਨ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।
...............

Thursday, December 17, 2009

ਨਾਵਲਕਾਰ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ 25 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ


ਨਾਵਲਕਾਰ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ 25 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ   -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ
ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਤ ਬਰਮਾਂ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ ਸਬੰਧੀ ਸ੍ਰੀ ਆਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਭੋਗ 25 ਦਸੰਬਰ, ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਤ ਬਰਮਾਂ ਨੰਦ ਜੀ ਇਕ ਨੇਕ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਸਤੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਘੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਮਸਾਗਮ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚੋਂ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ-ਮਿੱਤਰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ-ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ 20 ਦਸੰਬਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ 97790 60390 ਜਾਂ 98 151 14114 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
....................

ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪਾਪਾ ਆਪਾਂ ਬਰਾੜ ਹੁੰਨੇ ਆਂ' ਰਿਲੀਜ਼ -ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ


ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ  'ਪਾਪਾ ਆਪਾਂ ਬਰਾੜ ਹੁੰਨੇ ਆਂ' ਰਿਲੀਜ਼    -ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

ਜੈਤੋ-ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜੈਤੋ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪਾਪਾ ਆਪਾਂ ਬਰਾੜ ਹੁੰਨੇ ਆਂ' ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਅਮਰਜੀਤ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨੀਲਮਣੀ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਨਣ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪਾਪਾ ਆਪਾਂ ਬਰਾੜ ਹੁੰਨੇ ਆਂ' ਦੀ ਪਿੱਠਭੁਮੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।
.............................

Saturday, December 12, 2009

'ਦਸਤਕ' ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਮੇਲ ਬੌਡੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਰਵਟ' ਰਿਲੀਜ਼ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

'ਦਸਤਕ' ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਮੇਲ ਬੌਡੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਰਵਟ' ਰਿਲੀਜ਼  -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ



                           ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਦਸਤਕ' ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬੌਡੇ ਦਾ ਨਿਬੰਧ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਰਵਟ' ਸਾਊਥਾਲ ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਦਾ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੋਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸੇਵਾ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ 'ਸਾਹਿਬ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮ, ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਮੋਹਨ ਜੁਟਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ, ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਜਗਸੀਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੰਗਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੱਧੂ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰਮੇਲ ਬੌਡੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਡਟ ਖਲੋਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਪਾਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਖੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਰਵਟ' ਲੇਖਕ ਗੁਰਮੇਲ ਬੌਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਦਸਤਕ' ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
........................................

Saturday, November 28, 2009

ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰਭਜਨ ਪਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ -ਸੁਖਿੰਦਰ


ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ  ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ   ਹਰਭਜਨ ਪਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ   -ਸੁਖਿੰਦਰ


? ਹਰਭਜਨ ਪਵਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੋਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਕੁ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ ਜੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕਾਲਿਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੁਸੀਂ 1968-69 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਦੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਬਨਣਾ ਹੈ...ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ.... ਫਿਰ ਹੋਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਪਣੇ ਲੈਂਦਾ ਲੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਵੀ ਜਰਮਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਜਰਮਨ ਰਹਿਕੇ ਮੈਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ.. ਇੱਥੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਛਪਦਾ ਸੀ 'ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬ'। ਜਿਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਦੀਪ ਚੌਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਖਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਵੀ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ - 'ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ'। ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਸ ਸਮਝੋ ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

? ਕੀ ਲੇਖਕ ਬਨਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਵਾਪਰ ਗਿਆ?
- ਦੇਖੋ, ਕਾਲਿਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਣਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਧਾਇਆ...ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਿਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਮੈਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸਬ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ। ਸਾਡਾ ਜਿਹੜਾ ਪੁਲਿਸ ਇਨਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਬਣੇਂਗਾ....ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਮੈਂ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸਤਿਨਾਮ ਕੌਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਚਿਤਰਲੇਖਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚਿਤਰਲੇਖਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਚਿਤਰਲੇਖਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਨੈਰੋਬੀ ਚਲੀ ਗਈ.....ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਜਰਮਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਚਿਤਰਲੇਖਾ ਮੈਨੂੰ ਜਰਮਨ ਵੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਚਿਤਰਲੇਖਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪਿਆਸਾ ਦਰਿਆ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ...ਤੀਸਰੀ ਗੱਲ, ਮਰੀਸਾ ਮਰੋਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇਟਾਲੀਅਨ ਕੁੜੀ ਮੈਨੂੰ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਸ ਮੇਰੇ ਇਸ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਚਿਣਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।  ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਦੋਂ 1984 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ 'ਪੱਛਮ ਦਾ ਜਾਲ'। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਮੈਂ 'ਪਿਆਸਾ ਦਰਿਆ' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 'ਦੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ' (ਨਾਟਕ), ਅਤੇ 'ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

? ਤੁਸੀਂ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਨਾਵਲ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਟਕ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ?
- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।

? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੀ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ?
- ਮੈਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।

? ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ?
- ਦੇਖੋ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ, ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਸੰਘੇੜਾ, ਸੁਖਿੰਦਰ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੰਵਲ, ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ, ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ, ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
? ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ?
- ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹੋਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ....ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਜੋ ਸੈਕਸ ਬਾਰੇ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੈਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹੀ ਬੇਲੋੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਸਕੇ।

? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਮੇਰਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਖਤ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
- ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲ ਸਕੇ; ਉਹ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਕੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਸਕੇ। ਦੇਖੋ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਯਾਰ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਕੋਈ ਹੀ ਵਧੀਆ ਬੰਦਾ ਨਿਕਲਦਾ। ਬਹੁਤੇ ਯਾਰ ਦੋਸਤ ਵੀ ਬਸ ਮਤਲਬੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਾਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੁੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ-ਯਾਰਾਂ, ਵਾਕਫਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਭੈੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਤੁਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕੁਰੱਪਟ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਸੱਚੇ ਦੋਸਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਈਰਖਾਲੂ ਦੋਸਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ...ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤ ਲੇਡੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੇਡੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਬੁਲਾਦੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਮੰਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਸਭ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

? ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
- ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੀ ਬਣਾਂਗਾ।

? ਤੁਸੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੌੜ ਹੈ?
- ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਕਲਮਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਸ ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਹਰ ਕਿਸੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੁਰਸੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੁਰਸੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਕਲਮਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਬੱਸ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੌੜ ਹੈ, ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਭੁੱਖ ਹੈ।

? ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤੀਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ?
- ਦੇਖੋ, ਆਲੋਚਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਕਿਸੀ ਨੇ ਕੁਝ ਖੁਆ ਪਿਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੇਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਭਰੇ ਐਵੇਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਕਲ ਜਿਹੇ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

? ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਆ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਹੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਵਧੀਆ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

? ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ?
- ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।

? ਤੁਸੀਂ 'ਦੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ' ਅਤੇ 'ਪੱਛਮ ਦਾ ਜਾਲ' ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੋਗੇ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿਰਫ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੱਲੀ ਹੀ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹੋ?
- ਸਿਰਫ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੱਲੀ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ 'ਦੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ' ਬਹੁਤ ਚੱਲੀ ਸੀ।  ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖਰਚੇ ਕੱਢ ਕੇ ਕੁਝ ਆਮਦਨ ਵੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬਚਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਫਿਲਮ 'ਦੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ' ਲਿਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫੌਰਨ ਲੜਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।

? ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ?
- ਮੇਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰਕ ਝਗੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਹਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚਾਚੇ, ਮਾਮੇ, ਤਾਏ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚਾਚੇ, ਮਾਮੇ, ਤਾਏ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸੈਟਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਤਲਾਕ ਕਰਵਾਕੇ ਅਪਣੀ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਵਾਰਕ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

? ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ?
- ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੂਵੀ 'ਦੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ' ਏਨੀ ਚੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਵੀਕ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮੂਵੀ ਮਿਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਅਮਿਤਾਬ ਬਚਨ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵੱਧ ਚੱਲੀ ਹੈ।

? ਹਰਭਜਨ ਪਵਾਰ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹੋ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ 1980 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਟਾਈਮਜ਼, ਵੈਨਕੂਵਰ ਦਾ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸਕੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਇਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸ ਮੀਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਏ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਚਰਚਿਤ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ : ਜੁਗਿੰਦਰ ਬਾਸੀ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ 'ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ' ਰੇਡੀਓ), ਬੇਅੰਤ ਮਾਨ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ 'ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ' ਟੀਵੀ), ਜਗਦੇਵ ਰੰਧਾਵਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ), ਕੁਲਦੀਪ ਦੀਪਕ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੂੰਜ' ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ), ਸਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧਵਾਂ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ 'ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ' ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ), ਰਵਿੰਦਰ ਪੰਨੂੰ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ 'ਸੁਰ ਸਾਗਰ' ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ) ਅਤੇ ਬਲਤੇਜ ਪਨੂੰ (ਫਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ)। 1982 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਬਤੌਰ ਫਾਇਨੈਂਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਟਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਤੌਰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

? ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ। ਕੀ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਸੀ?
- ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਤਕਰੀਬਨ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ' ਜੋ ਅਜੇ ਅਧੂਰੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ 'ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

? ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ?
-ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੀ ਬਣਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖਾਂਗਾ - ਨਵੇਂ, ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ।

? ਹਰਭਜਨ ਪਵਾਰ,'ਸੰਵਾਦ' ਲਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਨ ਕਹੀ ਹੋਵੇ?
- ਬੱਸ, ਠੀਕ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। 'ਸੰਵਾਦ' ਲਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੋਹਨਜੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਥ ਨ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਨ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਹੀ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਨ ਹੀ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨ ਕੋਈ ਫਿਲਮਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਲਮਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਆਰਥਿਕ ਔਕੜ ਆਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਲਓ ਪੈਸੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੇਕਅਪ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੋਹਨਜੀਤ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਕਾਮਿਯਾਬੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮੋਹਨਜੀਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਮ.ਐਸ.ਕੈਲੇ (ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹੇ ਸਨ।
....................

Saturday, November 14, 2009

ਹੰਸਲੋ ਵਿਖੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ -ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

ਹੰਸਲੋ ਵਿਖੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਾਮ 
-ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ




                    ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਕਾਰ, ਫਿਲਮਕਾਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਨੇਕ ਇਨਸਾਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੰਸਲੋ ਦੇ ਕਿੰਗਜਵੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਉਮਰਾਓ ਅਟਵਾਲ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨਾਮਵਾਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ, ਸਾਹਿਤ- ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਚੱਲੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਡਾ: ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਉਪਾਰੀ ਮਨਜੀਤ ਲਿੱਟ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ ਨੇ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਸਜੇ ਤਾਜ ਵਿਚਲਾ ਕੋਹਿਨੂਰ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਤਰਾਂ
"ਕਿਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਗੜਵਾ ਹੈ,
ਕਿਤੇ ਕੁੜਤੀ ਹੈ ਮਲਮਲ ਦੀ,
ਤੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪੁਆੜੇ ਪਾਏ ਲਗਦੇ ਨੇ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਡਾਹ ਕੇ ਤ੍ਰਿੰਝਣ 'ਚ ਚਰਖਾ ਰਾਂਗਲਾ,
ਤੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਪਾਏ ਲਗਦੇ ਨੇ।"
ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਧਾ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉੱਘੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਰਾਜੂ ਵੱਲੋਂ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਹੋਏ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਮੌਕੇ ਉੱਘੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮ, ਸ਼ਾਇਰ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ, ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਰਾਈਟਰਜ ਐਸੋ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਜਨਾਬ ਸਈਅਦ, ਮਨਜੀਤ ਲਿੱਟ, ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਆਦਿ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਉੱਪਰ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਜਨਾਬ ਸਈਅਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ, ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਨ ਜਾਂ ਹਿੰਦ- ਪਾਕਿ ਦੋਸਤੀ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਪੀਢੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਓਹ ਦਿਨ ਓ ਅਸਲਮ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਲੀ ਅਸਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਈਅਦ ਜਰੂਰ ਆਇਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ। ਡੋਮੀਨੋਜ ਪੀਜ਼ਾ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਯੂ. ਕੇ. ਤੋਂ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਾਥ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਦਾ ਹੂਬਹੂ ਚਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਗੁਣਾ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਲਾਪ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੰਨੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦਾ ਗੀਤ 'ਖੰਡ ਤੋਂ ਗੁਆਂਢਣ ਮਿੱਠੀ' ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਵੱਲੋਂ 'ਦਾਜ ਦਾ ਗੀਤ' ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਮਰਾਓ ਅਟਵਾਲ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਪ੍ਰਦੇਸ ਵੀਕਲੀ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ, ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੈਜੈਂਟਰ ਮਹਿੰਦਰ ਮਿੱਡਾ, ਬਹਾਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਫੇਮ ਸੁਖਬੀਰ ਸੋਢੀ, ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਜਗਸੀਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੰਗਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਰਾਮਦਾਸ ਚਾਹਲ (ਰਣਜੀਤ ਵੀਕਲੀ), ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬੱਧਨੀ (ਬੱਧਨੀ ਪੱਤਰਿਕਾ), ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ, ਕੌਂਸਲਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ, ਕੌਂਸਲਰ ਤੇਜਿੰਦਰ ਧਾਮੀ, ਹਰਬੰਸ ਸੰਧੂ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮੱਲ੍ਹੀ, ਅਮਰਜੀਤ ਗਿੱਲ, ਜੌਨੀ ਚੌਹਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਸੋਂਧੀ, ਕਿਸਨ ਭਾਟੀਆ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਦੀਪ ਫੈਸ਼ਨ) ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।
........................

Saturday, November 7, 2009

ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾ, ਸ਼ਾਇਰਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾ,ਕੁਲਵੰਤ ਕੋਰ ਚੰਨ ਜੰਮੂ ਨਾਲ ਇਕ ਮੁਲਾਕਾਤ -ਤੇਜਿੰਦਰ ਮਨਚੰਦਾ


ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾ, ਸ਼ਾਇਰਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾ,ਕੁਲਵੰਤ ਕੋਰ ਚੰਨ ਜੰਮੂ ਨਾਲ ਇਕ ਮੁਲਾਕਾਤ  -ਤੇਜਿੰਦਰ ਮਨਚੰਦਾ
   ਇਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾਂਦਾ ਜਦੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਖੁੱਦ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋ , ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਕੰਨਾ ਵਿਚ ਰੱਸ ਘੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਰਾਹੀ ਉਸ ਕੁੱਦਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੋ ਜਦੋਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ।ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਅਪਣੇ ਹੀ ਲਿੱਖੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪੇ ਤਰਜ਼ ਕੱਢ ਗਾਉਂਦੇ ਮਸਤ ਮਗਨ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋ ਬੇ-ਖੱਬਰ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਗੀਤ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਉਸ ਵਿਚ ਖੁੱਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਸਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਣ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ  ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ,ਪਲਾ ਵਿਚ ਸਭ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀਲਪੰਥ ਪੈਰਿਸ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੋਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਕਤ ਹੱਥੋ ਨਾ ਗੁਵਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ।ਪਹਿਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥੀ ਖਾਣਾ ਬਣਾ ਖੁਆਇਆ ਕਾਫੀ ਚਾਹ ਤੋ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜੋ ਆਪ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯਤਨ :----------
ਸਵਾਲ :- ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕੀ ਹੈ ?
ਜਵਾਬ :- ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵੱਡੀ ਮਿਆਣੀ ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋ ਹਾਂ ।ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ ਗਿਰਧਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੋਰ ਜੀ ਹਨ । ਅਸੀ ਚਾਰ ਭੈਣ ਭਰ੍ਹਾ ਹਾਂ, ਭ੍ਹਰਾ ਸ੍ਰ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ੍ਰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ ।ਮੇਰੇ ਤੋ ਛੋਟੀ ਮੇਰੀ ਇਕ ਭੈਣ ਜੋ ਬੰਬੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਥੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ ।ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਤੇ ਨੂੰਹ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਹਾਂ ।ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਜੈਸਾ ਭੋਲਾ , ਦਿਲਦਾਰ,ਮੇਹਨਤੀ ,ਮੱਦਤਗਾਰ ਇਨਸਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ।
ਸਵਾਲ :-ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੋ ਤੋ ਲਿੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਜਾਗਿਆ ?
ਜਵਾਬ :-'ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੇਸਾ ਸੱਜਣਾ ਜਦੋ ਲਾਏ ਸੀ ਡੇਰੇ,ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਹਮਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਾਏ ਸੀ ਘੇਰੇ'ਸ਼ੋਕ ਨਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਆਪੇ ਕਲਮ ਫੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿਤਾ ।
ਸਵਾਲ :-ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ,ਇਗੰਲਿਸ਼ ਹੀ  ਚਲਦੀ ਹੈ ?
ਜਵਾਬ :-ਜੀ ਹਾਂ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।ਮੈਂ ਬਿਮਲ ਜੈਨ ਸਕੂਲ ਆਰ .ਐਸ.ਪੁਰਾ ਵਿਚ ੯ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ।ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਬਾਰੇ ,ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ।ਕਈ ਮਾਂ ਬਾਪ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਅਪਣੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਕਤ ਕੱਢ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਹੜਨ ਭੇਜਦੇ ਸਨ ,ਉਹੀ ਚਸਕਾ ਅੱਜ ਵੀ ਕੈਂਪਾਂ ਰਾਹੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਇੰਡਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ ।ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਖੂਬ।
ਸਵਾਲ :-ਕਿਸ ਕੋਲੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਲਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ?
ਜਵਾਬ :- ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਤੁਸੀ,ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੱਦਰਤ ਦਾ ਇਕ ਨੇਮ ਕਨੂੰਨ ਕਹਿ ਲਵੋ ਜਦੋ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁੱਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ,ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਹਿ ਲਵਾ ਤਾ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਤੀ ਸ੍ਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੰਨ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕਲਿਆਂ ਚਾਰਾਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਛੱਡ(ਦੋ ਬੇਟੇ ਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ) ਤੇ ਆਪ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਚੋਗਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਫਰਾਂਸ ਆ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ,ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੇ ਮੋਕਾ ਪਾ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਜਾਣ ਹੋਕਿਆਂ,ਤਾਨਿਆਂ, ਤਨਹਾਈਆਂ,ਮੇਹਣਿਆਂ, ਹਾੜਿਆਂ ,ਸਿਸਕੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਝੁਰਮਟ ਪਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੇ ਗਹਿਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਉਸ ਦਾਤੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ ਤੇ ਦਾਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਪੇ ਲਿੱਖ, ਆਪੇ ਅਵਾਜ਼ ਬਣ ਚੰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿਤਾ ।ਵੈਸੇ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਸ੍ਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੰਨ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਹੀ ਸਦਕਾ ਹੈ ।
ਸਵਾਲ :-ਤੁਸੀ ਲਿੱਖਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਹੋ ,ਕਿਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆਂ ਲਈ ?
ਜਵਾਬ :-ਨਹੀ ਜੀ,ਇਹ ਰੱਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀ ਪ੍ਹੜਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋ।ਸਾਡੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਕਿਥੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਣ ਜਾ ਵਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜਦਾ ਸੀ।ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ੧੯੭੨ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਰੇਡਿਓ ਤੋ ਯੂ ਮੰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਜੈਂਟਰ ਅੇਸ ਅੇਸ ਮੀਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾਂ ਜੀ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋ ਜਲੰਧਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬੱਸ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਬੱਸ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ।ਤਾਂ ਇਕੋ ਹੀ ਸੀਟ ਮਿਲੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਤੁਸੀ ਅਪਣੇ ਘਰੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕ ਵੱਜੇ ਵੀਰਵਾਰ ਜਲੰਧਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋ ਅਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਵਾਜ਼ ਟੈਸਟ ਕਰਾਂਗੇ ਤੁਸੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ।ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ… ਚੁੱਪ ਕਰ ਇਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਚੰਗੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।ਬਸ ਰੱਬ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ।ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਜਰੂਰ ਹੈ ਵਾਜੇ ਦਾ ਤੱਬਲੇ ਦਾ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀ ।
ਸਵਾਲ :-ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੁਸੀ ਕਿੰਨੇ ਗੀਤ, ਕਹਾਣੀਆਂ,ਗਜ਼ਲਾਂ,ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ?
ਜਵਾਬ :-ਅਪਣੀ ਅਲਮਾਰੀ ਖੋਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਭ ਗੀਤ ,ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਗੀਤ ਹਨ ਗਿਣੇ ਨਹੀ ਪਰ ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਤੁਸੀ ਨਵੇ ਨਵੇ ਹੀ ਗੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਹੜਦੇ ਹੋ ।
ਸਵਾਲ :-ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੱਪ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ?
ਜਵਾਬ :-ਜੰਮੂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੱਪਦੇ ਸਨ।ਨਿਮਾਂ ਮੋਹਰਾਂ ਡੋਗਰੀ ਅਖਬਾਰ,ਦੇਨਿਕ ਜਾਗਰਨ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ , ਬਹੁਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰੇਡਿਓ,ਟੀਵੀਆਂ ਤੇ ਗਾਏ ਹਨ ਬਹੁਤ ਲੋਕੀ ਖੁੱਸ਼ ਹੂੰਦੇ ਸਨ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੁਨਣ ਵਾਸਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਵੀ ਸਨ ।ਹੁਣ ੧੯੯੮ ਤੋ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਛੱਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਲੇਖ ,ਕਵਿਤਾਵਾਂ ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਖਬਾਰ ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਧੜਾ ਧੜ ਗੀਤ ,ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗਜਲਾਂ, ਲੇਖ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ  ਛੱਪੀਆ ਛੱਪ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਗਲੈਂਡ, ਸਿਰਜਣਾ ਅਖਬਾਰ ,ਮਾਲਵਾ ਅਖਬਾਰ ਇੰਡਿਆ, ਵਤਨ ਕਨੇਡਾ,ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਇਟਰ ਅਮਰੀਕਾ,ਪੰਜਾਬ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਮਰੀਕਾ,ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਮੇਲਾਂ ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲਿੱਖਤਾਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਭੇਜੀਆ ਵੀ ਹਨ ,ਪਰ ਮੀਡੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਭੇਜਦੀ ਹਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ।
ਸਵਾਲ :-ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ?
ਜਵਾਬ :-ਜੀ 'ਬ੍ਰਿਹਾਂ ਦੇ ਸੱਲ' ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ,ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ੨੦੦੩ ਵਿਚ ।ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸੋਚ ਮੇਰੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੇ'ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸ਼ਾਇਦ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ।ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛੱਪਣਗੀਆਂ ।ਚੋਥੀ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਕਰਾਂਗੀ ,ਕਿਉਂਕਿ ਕਦਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਤਹਿਦਿਲੋ ਕਦਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੀਤ ਹਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ।
ਸਵਾਲ :-ਤਹਾਡੇ ਮੰਨ ਪਸੰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ,ਕਿੰਨਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ?
ਜਵਾਬ :-ਬਈ ਮੇਰੇ ਤੋ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਕੁੱਦਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ,ਡਾ.ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼, ਸਚਾਈ ਮੰਨ ਨੂੰ ਜੱਚਦੀ ਹੈ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਤੇ ਲਿੱਖਣ ਪੰਜਾਬ,ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਮਾਣ, ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪੰਸਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।
ਸਵਾਲ :-ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਵਿਚ ਕੌਣ ਕੌਣ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਬ :-ਜਰਾ ਹੋਕਾ ਜਿਹਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਲਾਇਨਾਂ 'ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਅਸਾਂ ਝੱਲੇ,ਸੱਜਣ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਕੱਲੇ,ਦੁੱਖ ਲੈ ਗਏ ਸੀ ਨਾਲ ਰੋਣੇ ਆਏ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ'ਬੱਚੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਗੀਤ ਸੁਨਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦੇ ਸੀ ,ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਮੰਮਾਂ ਗੀਤ ਲਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਨਾਉਣਾ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਹੈ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣ ਭਰ੍ਹਾ ਸਲਾਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਕੀ ਪੈਸੇ ਠੱਗਾਂਗੇ,ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ,ਸਮਝਦੇ ਹਰ ਗੀਤ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਕਿਉਂ,ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ।ਅਪਣੇ ਰਿਦੰਮਜੀਤ ਤੇ ਡੀਵਾਈਨਜੀਤ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪੋਤਰੇ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣ ਤੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਬੜੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹਨ ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ, ਤੇ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਰੱਬ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸ੍ਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੰਨ ਜੰਮੂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿੱਖਤਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ,ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹਨ ਗੀਤਾਂ, ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਲਿੱਖਤਾਂ ਦੇ ।ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਪੇਕਾ ,ਸੋਹਰਾ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਜਦੋ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਕੁਲਵੰਤ ਇੰਡਿਆ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਰੇਡਿਓ,ਟੀਵੀਆ ਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੇ ।
ਸਵਾਲ :-ਤੁਹਾਡੀ ਪੰਜਾਬ ਰੇਡਿਓ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਵਾਜ਼ ਪਹੁੰਚੀ ,ਸਭ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਆ ਗਏ ਹਨ ਕਹਿੰਦੇ ?
ਜਵਾਬ :-ਨਾ ਭਰਾਵਾ ਨਾ, ਕਿਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਤੇ ਕਿਥੇ ਕੁਲਵੰਤ ਤੁੱਛ ਜਿਹਾ ਜੀਵ ।ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ ਅਖਬਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਸ਼ੀ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਜੀ ਤੇ ਭੈਣ ਗੁਰਦੀਸ਼ਪਾਲ ਕੋਰ ਬਾਜਵਾ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋ ਜਰਮਨੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸ੍ਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸ੍ਰ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕੰਧਾਲਵੀ ਜੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਵੀਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ ਜੀ  ਜੋ ਇਗਲੈਂਡ ਤੋ ਇਸ ਰੇਡਿਓ ਦੇ ਬੜੇ ਤੱਕੜੇ ਪ੍ਰਜੈਂਟਰ ਹਨ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਸ ਉਥੇ ਹੀ ਅਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਤੇ ਅਸੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੱਗੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਭੈਣ ਜੀ ਰੇਡਿਓ ਤੇ ਜਰੂਰ ਆਵੋ ਤੇ ਅਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮਨਦੇ ਹੋਏ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸਭ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ ਕੋਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਤੇ ਕੋਈ ਨਰਿੰਦਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ,ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਲਵੰਤ ਹੀ ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਕੁਲਵੰਤ ।ਨਹੀ ਜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੰਗਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਨਹੀ ਸਗੋ ਠੰਡ ਤੇ ਖੁੱਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ?ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰਿਆ ਮਨਚੰਦਾ ਜੀ ।
ਸਵਾਲ :-ਅਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ?
ਜਵਾਬ :- ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਨੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਵੇ ।ਦਾਤਾਂ ਲੰਬੀਆ ਉਮਰਾਂ ਤੇ ਖੁੱਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁੱਸ਼ ਰੱਖੇ ।ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿੱਖੋ, ਪੜ੍ਹੋ, ਬੋਲੋ ਤੇ ਅਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀ ਭੁੱਲਣਾ, ਅਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ,ਚੰਗੇ ਗੀਤ ਲਿਖੋ, ਸੁਣੋ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ ਸਾਥ ਦੇਵੋ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਮਨਚੰਦਾ ਜੀ ਤੁਸੀ ਖੁੱਦ ਇਕ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਹੋ ਬਹੁਤ ਅੱਛੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੋ, ਜੋ ਹਰ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।
............

Wednesday, September 23, 2009

ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਕੈਸ਼ੀਅਰ -ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੂਲੇ


ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਕੈਸ਼ੀਅਰ  -ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੂਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਸਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬੇ ਤੇ ਕੀਰਤਨੀਏਂ ਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜੱਥੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ! ਇੱਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਂ ਜਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਝੋਨੇਂ ਚੋ ਕੱਖ ਕਢਿਆ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਗਰਮੀ ਸਹਾਰ ਲੈਣਗੇ ! ਨਾਲੇ ਇੰਨਾਂ ਕੜਾਹ ਖਾ ਕੇ ਗਰਮੀ ਝੱਲਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨੀ! ਫਿਰ ਇੱਹ ਟੇਡੀ ਝਾ੍ਹਕ ਜਹੀ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਨੇ ਜੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਂਨ ਜਾਣਦਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀ ਹੋਕਿ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਅੰਗਲੀ ਸ਼ੰਗਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ! ਫਿਰ ਨਾਲੇ ਤਾਂ ਗਰਮੀਂ ਤੋਂ ਬੱਚ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਨਾਲੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਾਰੇ ਕਰਾਰੇ ਐਰੋ ਵੀ ਬਣਾਂ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ! ਜਾਣੀ ਕਿ ਨਾਲੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲਾ ਤੇ ਨਾਲੇ ਬਗੜ ਦਾ ਸੌਦਾ!
ਫਿਰ ਇਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਨ੍ਹੀ ਕਿ ਐਹਮੀਅਤ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਇੱਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਕਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋ ਇਕ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜੱਥਾ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ! ਮੈ ਇੱਥੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਾਂਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਈਰਨ ਦੇ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਗੁਰੂਘਰ „ਚ" ਹੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਹੈ ! ਸਾਰੇ ਸੰਮਝ ਹੀ ਜਾਣਗੇ ! ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ ! ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜੱਥੇ ਨੇ ਫਿਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਬੜਾ ਜੋਰ ਲਾ ਲਾ ਕਿ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਰੇ ਚਾਨਣਾਂ ਪਾਇਆ ਕੋਈ ਦੋ ਕਿ ਘੰਟੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਮਾਇਆ ਸੰਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉੱਹ ਇਸ ਦਾਸ ਨੇ ਬੜੇ ਅੱਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ  ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਲੰਗਰ ਪਾਣੀ ਛੱਕ ਕਿ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲ਼ੀ ਗਈ ! ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਰਿਹ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ! ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉੱਹ ਆਮ ਹੀ ਲੇਟ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ ! ਖੈਰ ਬਾਅਦ „ਚ" ਇੱਸ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜੱਥੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਜੋ ਪੈਸਾ ਸਟੇਜ ਤੇ ਅਕੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪੈਸੇ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਪਰ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ ! ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਟੇਜ਼ ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਸਾਂ ਦੇ ਨੋਟ੍ਹ ਸੀ ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਪੰਜ ਦੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਦਸਾਂ ਦਾ ਨੋਟ੍ਹ ਆਇਆ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਨੋਟ੍ਹ ਕਿਧਰ ਗਿਆ ! ਹੋ ਸਕਦਾ ਵਈ ਕੋਈ ਚੇਂਜ਼ ਲੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਮ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ! ਜਿਸ ਵੱਲ਼ ਇੱਹ ਸ਼ਾਇਦ ਧਿਆਂਨ ਦੇਣਾਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਂ ਅੱਖ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਈ !
ਹੁਣ ਇੱਹ ਫੈਸਲਾ ਸੰਗਤ ਨੇ ਕਰਨਾਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਧਿਆਂਨ ਕਿੱਧਰ ਹੈ ?
ਨੋਟ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੱਲ ?

................

Thursday, September 17, 2009

ਉਤਰੀ ਅਮ੍ਰੀਕਨ ਫੇਰੀ ਤੇ ਆਏ ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ -ਸੁਖਿੰਦਰ

ਉਤਰੀ ਅਮ੍ਰੀਕਨ ਫੇਰੀ ਤੇ ਆਏ ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ    -ਸੁਖਿੰਦਰ

?ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ 55,56 ਜਾਂ 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਆਰੰਭ ਤਕਰੀਬਨ 1935 ਤੋਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਹਿਰ ਲੱਗ ਭੱਗ 25 ਕੁ ਵਰੇ੍ਹ ਚਾਲੂ ਰਹੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਹਦ ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਕਾਸਮੁਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਿੰਬ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਲੋੜ ਸੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰਚਲਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਰਜ਼ੇ-ਬਿਆਨ ਵੀ ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਨਭਾਂਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਲਿਜ਼ਮ ਹੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ - ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ।

? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਰਚਲਤ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਕਿਹੜੀ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੌਸ਼ਾ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?
-ਨਹੀਂ! ਇਹ ਸ਼ੌਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ।ਜਿਹੜੀ ਇਸਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੋਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਬੜੀ ਸੋਲਿਡ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਲਏ ਅਤੇ ਤਰਜ਼ੇ-ਬਿਆਨ  ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਬਿੰਬ, ਚਿੰਨ, ਭਾਸ਼ਾ - ਸਭ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਨਵਾਂ ਲਿਆਂਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਸਫਲਤਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਗਈ। ਅੰਤ, ਇਹੀ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

? ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੋ,  ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਟੁੰਭਿਆ ਹੈ?
- ਦੇਖੋ ਜੀ, ਜਿਹੜੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੇਖਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਟਡੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 60,000 ਸ਼ੇਅਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਉਹ ਲਿਆ, ਬਾਕੀ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

? ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਨਾਮ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ?
- ਮੈਂ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਕੁ ਨਾਮ ਲਵਾਂਗਾ? ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਨਾਮ ਹਨ...

? ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ?
- ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅਜ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਬੜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਵੀ ਹਨ - ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਕਸਪਲੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਮੈਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

? ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ?
- ਯਾਰ, ਤੇਰਾ ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਸੁਆਲ ਹੈ ਬਈ ਨਾਮ ਲਵੋ?...ਏਨੇ ਨਾਮ ਹਨ? ਬਈ ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਮੇਰੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਿਹੜੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਚਰਚਿਤ ਕਵੀ ਹਨ - ਉਹ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

? ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ?
? ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੜੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਪਣੀ ਪਖਪਾਤੀ ਆਲੋਚਨਾ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸਮੱਗਰ ਜਾਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ੈਅ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਹਰ ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੁਣ ਧੜੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗੱਤ ਮਸਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣੇ ਚਾਹੋਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲੀ ਹੈ?
- ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਲ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਹਰਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ ਜਿੱਥੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਮਿਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜੇ ਵਧੇਰੇ ਲੇਖਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਸੀ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਬਈ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਹੈ - ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਕ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਸਦਾ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕਰਨ, ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੇਖਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਰਹੇ ਲੇਖਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀ ਆਲੋਚਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਕਰਾਸਕਲਚਰ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਣ - ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਹੀ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ ਕਰ ਸਕਣਗੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ।

? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜਦੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ  ਦਿਖਦਾ ਹੈ?
- ਸੁਖਿੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਵਨ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਸੋਚਣੀ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ- ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਵੀਂਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਖੋਜਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ - ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇਗਾ। ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ?
- ਦੇਖੋ, ਇਹ ਸੁਆਲ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿੱਤੀ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹੀ ਇਨਸਾਫ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਹਾਵ ਭਾਵ ਹਨ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ - ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਲੇ ਸਫਲ ਨ ਵੀ ਹੋਏ ਹੋਣ - ਪਰ 100 'ਚੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ 80% ਜ਼ਰੂਰ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ।

? ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਰਿਹਾ?
- ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਰਿਹਾ...ਕੁਝ ਕੁ ਲੇਖਕ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂ, ਮੈਂ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਉਸਦਾ ਵੀ ਮੈਂ ਅਧਿਐੱਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ 'ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੇਤਰਹੀਨ', ਜਿਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਰਵਪੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਕੁਝ ਯਤਨ ਤਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਲੇਕਿਨ ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ।

? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕੱਲ ਜਿਹੜੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਹਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ, ਨਿੱਜਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ - ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ ਹੈ?
- ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹਨæ।ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਾਚਕ ਕਹਿ ਲਓ - ਜਾਂ ਹਾਂ ਵਾਚਕ ਕਹਿ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜ ਕੋਈ ਇਕਾਂਗੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸੋ ਜੇ ਇਹ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਾਰੂ ਨਵਾਂ ਪੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਂਹਵਾਚਕ ਨ ਹੋਣ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਹਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਗ ਹਨ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ।  ਅਖੀਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ,  ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ?
- ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਕਹਿਕੇ ਹਟਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਹਨ - ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਥੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਹੋ-ਟੋਰਾਂਟੋ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੇ ਕੈਲਗਰੀ ਵਿੱਚ।  ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ।
? ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ?
- ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੜ੍ਹਾਅ ਆਏ ਹਨ: ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਹਦ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦ, ਵਿਦਰੋਹਵਾਦ, ਸਮਿਲਤਵਾਦ ਤੇ ਹੁਣ ਗਲੋਬਲਯੁੱਗ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਹਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਬਣ ਗਏ, ਫਿਰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵੀ ਬਣੇ। ਜਿੰਨੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਪੂਰਬੀ ਪੱਛਮੀ ਫਲਸਫੇ ਹਨ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੌਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੁਣ ਉਸ ਪੜ੍ਹਾਅ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ  ਇਸੇ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਹੜੇ ਚੇਤਨ ਲੇਖਕ ਹਨ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ  ਨੂੰ ਆਪਣੀ  ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਹੈ - ਇਹੋ ਅੱਜ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਝੁਕਾ ਹੈ।

? ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ? ਬਈ ਉਸਦੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ?
- ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਤਾਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਹਦ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ - ਉਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। ਕਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਗ਼ਜ਼ਲ 'ਚ, ਗੀਤਾਂ 'ਚ, ਕਵਿਤਾ 'ਚ, ਨਾਟਕ  'ਚ, ਨਾਵਲ 'ਚ, ਕਹਾਣੀ 'ਚ - ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਕਲ ਨਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾਮ ਲਏ ਬਗੈਰ ਇੱਕ ਨਵਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਲੇਖਕ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ - ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ, ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਲਈ - ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ।
? ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ, ਨਾਹਰਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸਨ?
- ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਪਤ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਵਿਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਸ ਘਸ ਕੇ ਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ - ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਘਿਸੀ ਪਿਟੀ ਲੀਹ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਲੀਹ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਪੱਥ ਭਰਿਸਟ ਵਿਦਰੋਹੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਡੱਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਪਰ ਅਖੀਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਰੋਧਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ। ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਗਿਆ....ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਸੀ ...ਲੋਗ ਸਾਥ ਆਤੇ ਗਏ ਔਰ ਕਾਰਵਾਂ ਬਨਤਾ ਗਿਆ...ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਧਾਰਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਾਡੀ ਦੇਣ ਸੀ।
? ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਨਾਹਰਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਵਾਦ ਉੱਠੇ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠੀਆਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿਓਗੇ?
- ਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉੱਠੇ, ਅਸੀਂ ਉਠਾਏ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦ ਸੀ - ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਅਗਾਂਹ' ਪੜ੍ਹੋ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜਾ ਸਪੱਸ਼ਟਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਚ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਹਦ ਹੀ ਛੱਡ ਗਏ ਸੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਬਣ ਗਏ ਸਾਂ। ਮੇਰੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ 'ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ', ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੁਣ ਸੰਚਾਲਕ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੋ ਪੈਂਫਲਿਟ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ: 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ', 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕਤਾ' - ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ - ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਦਰੋਹਵਾਦੀ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੇਨ ਆ ਗਿਆ, ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਵਿਤਾ ਆ ਗਈ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਲੋਬਲ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਅੰਨੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਅਮ੍ਰੀਕਨ ਸਰਮਾਏ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਪਿਆ ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ? ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਸੀਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਲਹੂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ।
? ਤੁਸੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਾ?
- ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਿਆਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੰਵਲ, ਤੁਸੀਂ, ਨੀਟਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਸੱਜਣ ਹਨ -  ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਹੌਂਸਲਾ ਅਫਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਐਮ.ਪੀ. ਮੱਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਆਏ, ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਕੁਲਾਰ, ਐਮ.ਪੀ.ਪੀ. ਵੀ ਆਏ। ਮੈਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦਲਜੀਤ ਮੋਖਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾਕਟਰ ਸੇਠੀ ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਗੈਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਗਿਆ। ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ, ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲੇਖਕ ਸਨ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ  ਡਾ. ਗੁਰੂਮੇਲ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ । ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ (ਨਾਟਕਕਾਰ) ਆਦਿ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਤੇਹ ਪਾਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।
? ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਕਹੋ?

- ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਜਿਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਵੀ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ - ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕਤਾ ਤੇ ਸਿਰਜਣਵਾਦੀ ਚਾਸ਼ਣੀ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਪਲੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ - ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਤੀਕ ਐਕਸਪਲੋਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਐਕਸਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਜ਼ੇ-ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨ' ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਵਾਂਪਣ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣ। ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨਿਰੰਤਰ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਜਮੂਦ ਤੇ ਖੜੋਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨ ਹੋ ਸਕੇ।

.......................